psp RATOWNIK
PROCEDURY     SPRZĘT        TESTY   

Procedura 1: Sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym

Szanse przeżycia poszkodowanych z ciężkimi obrażeniami ciała zależą od czasu, w którym zostanie im udzielona pomoc. Bezpośredni związek między czasem pełnego leczenia a szansami przeżycia poszkodowanego po urazie opisał dr R. Adams Cowley, który zauważył, że największe szanse (ok. 85%) na przeżycie po ciężkim urazie ma poszkodowany, który trafił na salę operacyjną w ciągu godziny od jego powstania. Okres ten nazwano "złotą godziną". Należy pamiętać, że "złota godzina" zaczyna się w chwili doznania obrażenia. Kiedy więc podejmujemy czynności ratownicze, zwykle z tej godziny nie pozostaje zbyt wiele. Z tego też względu bardzo ważna jest dobra organizacja wszystkich czynności ratowniczych na miejscu zdarzenia. Usystematyzowanie oceny poszkodowanego "od głowy do stóp" i poprawna znajomość procedur ratowniczych gwarantuje, że udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy przez ratowników w istotny sposób wpływa na szanse przeżycia poszkodowanego. Bardzo ważnym aspektem w działaniach ratowniczych jest współpraca wszystkich ratowników oraz współpraca pomiędzy służbami ratowniczymi, ponieważ wiele czynności należy wykonywać równocześnie.

Sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym ma na celu ustalenie kolejności działania ratowników w chwili przybycia na miejsce zdarzenia do momentu przekazania meldunku Kierującemu Działaniem Ratowniczym (KDR). Podział zadań z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy między poszczególnych ratowników ma wpływ na sprawność wykonywania procedur ratowniczych, czyli czas, w jakim osobie poszkodowanej zostanie udzielona niezbędna pomoc. Zadania dla poszczególnych ratowników można podzielić w następujący sposób:

ratownik kierujący działaniami z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy: sekwencja medycznych działań ratowniczych, kierowanie działaniami innych ratowników, zbieranie wywiadu ratowniczego od poszkodowanego i/lub świadków, przekazanie meldunku Kierującemu Działaniami Ratowniczymi,
ratownik drugi:stabilizacja kręgosłupa, zabezpieczenie drożności dróg oddechowych, stała kontrola stanu poszkodowanego,
ratownik trzeci: przygotowanie i obsługa sprzętu ratowniczego,
pozostali ratownicy: w razie potrzeby wykonują polecenia ratownika kierującego działaniami z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Uwaga! w przypadku braku odpowiedniej liczby ratowników czynności te mogą być wykonywane przez 2 ratowników, a do pomocy w miarę dostępności można wykorzystać postronnych świadków (w pierwszej kolejności tych, którzy odbyli szkolenie z zakresu pierwszej pomocy).

Udzielając pomocy poszkodowanemu, należy pamiętać o tym, że wszystkie działania ratownicze powinny być ukierunkowane na jak najszybsze udzielenie pomocy poszkodowanemu, a czynności ratujące życie mają pierwszeństwo przed czynnościami ratującymi zdrowie.

Po przybyciu na miejsce zdarzenia ratownicy przed przystąpieniem do działań powinni dokonać rozpoznania miejsca zdarzenia.
Rozpoznanie miejsca zdarzenia powinno obejmować następujące elementy:
zabezpieczenie ratowników
▪ rękawiczki ochronne jednorazowe, okulary, hełm z przyłbicą ("kask"), buty powyżej kostki
identyfikacja zagrożeń
▪ jeżeli działania są w strefie zagrożenia, to:
– jakie podjąć działania zabezpieczające
– jak dodatkowo zabezpieczyć ratowników
– ewentualnie decyzja o ewakuacji poszkodowanego
poszkodowanych
▪ rozważyć konieczność segregacji pierwotnej (wstępnej)
segregacja pierwotna: segregacja poszkodowanych realizowana niezwłocznie po przybyciu na miejsce zdarzenia podmiotu ratowniczego
segregacja poszkodowanych: proces wyznaczania priorytetów leczniczo- -transportowych realizowany w zdarzeniach mnogich i masowych
potrzebne dodatkowe siły i środki
▪ zawsze do poszkodowanego należy zabrać ze sobą cały zestaw ratowniczy PSP R1/R2 (torba, deska, szyny)
▪ w przypadku medycznych działań ratowniczych zawsze potrzebna będzie obecność Zespołu Ratownictwa Medycznego na miejscu działań
mechanizm zdarzenia
▪ mechanizmy urazu wskazujące na możliwość obrażenia kręgosłupa:
– wypadki komunikacyjne
– upadki z wysokości
– siła działająca wzdłuż osi ciała poszkodowanego
– skoki do wody
– urazy przenikające w okolicy kręgosłupa lub w jego pobliżu
– obrażenia okolicy głowy i szyi
– nieprzytomna ofiara urazu.

Uwaga! w razie jakichkolwiek wątpliwości należy stabilizować i unieruchomić kręgosłup.

Dotarcie do poszkodowanego powinno odbywać się w sposób bezpieczny i szybki. Do osoby poszkodowanej w miarę możliwości należy podchodzić od strony, w którą skierowana jest jego twarz (twarzą w twarz, aby poszkodowany nie odwrócił głowy w celu zobaczenia ratownika), zabierając ze sobą cały potrzebny sprzęt ratowniczy. Podchodząc, należy ocenić wygląd ogólny poszkodowanego, jego aktywność ruchową i słowną, widoczne obrażenia i krwawienia, ułożenie ciała, wiek, masę ciała i płeć.
Uwaga! w przypadku zauważenia intensywnego krwotoku należy go natychmiast uwidocznić i zatamować, stosując w miejscu krwawienia ucisk bezpośredni lub opatrunek uciskowy albo powyżej miejsca krwawienia (na udzie lub ramieniu w zależności od miejsca krwawienia) w ostateczności opaskę zaciskową.

Mechanizm zdarzenia będzie warunkował sposób podejścia ratownika do poszkodowanego.
• Mechanizm zdarzenia, w wyniku którego mogło dojść do obrażenia kręgosłupa lub nieznany mechanizm zdarzenia powoduje, że ratownik, podchodząc do poszkodowanego, który jest przytomny, powinien przedstawić się z imienia, funkcji i powiedzieć poszkodowanemu, aby się nie ruszał, a po dotarciu do niego ręcznie ustabilizować odcinek szyjny kręgosłupa tak, aby był w jednej linii z odcinkiem piersiowym kręgosłupa. Po przekazaniu stabilizacji ratownikowi drugiemu, ratownik kierujący działaniami z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy powinien wdrożyć sekwencje medycznych działań ratowniczych. W przypadku, gdy poszkodowany leży i nie porusza się, najpierw należy ręcznie ustabilizować odcinek szyjny kręgosłupa tak, aby był w jednej linii z odcinkiem piersiowym kręgosłupa, a następnie wdrożyć sekwencje medycznych działań ratowniczych.
• W sytuacji, kiedy jednoznacznie można wykluczyć obrażenie kręgosłupa, nie ma konieczności ręcznej stabilizacji odcinka szyjnego kręgosłupa i po podejściu do poszkodowanego należy wdrożyć sekwencje medycznych działań ratowniczych.

Uwaga! w razie jakichkolwiek wątpliwości należy stabilizować i unieruchomić kręgosłup.

Po dotarciu do poszkodowanego w miarę możliwości ratownik powinien zapewnić komfort działania sobie i poszkodowanemu, zasłaniając go przed osobami postronnymi. Następnie, w zależności od okoliczności zdarzenia i stanu poszkodowanego, należy udzielić kwalifikowanej pierwszej pomocy3 i przygotować go do ewakuacji lub ewakuować, gdy są wskazania, i po ewakuacji udzielić kwalifikowanej pierwszej pomocy. Jeżeli na miejscu zdarzenia obecny jest Zespół Ratownictwa Medycznego, a miejsce, w którym znajduje się poszkodowany jest bezpieczne po wykonaniu dostępu do niego4, poszkodowanego należy przekazać Ratownikom ZRM, a następnie, w zależności od potrzeb, realizować inne czynności ratownicze.

Wskazania do ewakuacji:
• bezpośrednie lub przewidywane w krótkim czasie zagrożenie dla życia ratownika i ratowanego
• brak możliwości oceny funkcji życiowych w miejscu, w którym znajduje się poszkodowany
• ciężki stan poszkodowanego wymagający podjęcia czynności z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy w ciągu 1-2 minut, aby zapobiec zatrzymaniu krążenia (najczęściej niedrożność dróg oddechowych i wstrząs).

Pamiętaj! Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym (Dz.U. Nr 54, poz. 259) mówi, że kierujący akcją ratowniczą lub innym działaniem ratowniczym, prowadzonym przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, jest uprawniony do zarządzenia ewakuacji ludzi z rejonu objętego działaniem ratowniczym w przypadku zagrożenia życia i zdrowia. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt. 7 jest on także uprawniony do odstąpienia od zasad działania uznanych powszechnie za bezpieczne, z zachowaniem wszelkich dostępnych w danych okolicznościach zabezpieczeń, jeżeli w jego ocenie, dokonanej na miejscu i w czasie zdarzenia, istnieje prawdopodobieństwo uratowania życia ludzkiego, w szczególności, gdy z powodu braku specjalistycznego sprzętu zachodzi konieczność zastosowania sprzętu zastępczego. Można zatem stwierdzić, że w przypadku braku na miejscu zdarzenia zespołu ratownictwa medycznego i specjalistycznego środka transportu sanitarnego (ambulansu drogowego), spełniającego wymogi Polskiej Normy, w sytuacji ciężkiego stanu poszkodowanego można w celu ewakuacji poszkodowanego (z miejsca dla niego niebezpiecznego z powodu wyczerpania możliwości ratowniczych przez ratowników) do szpitala lub na spotkanie z zespołem ratownictwa medycznego wykorzystać samochód pożarniczy. Przy czym, jak pisze prof. Józef Jan Skoczylas w opracowaniu Prawo Ratownicze: "niebezpieczeństwo w stanie wyższej konieczności obwarowane jest warunkami i musi być: rzeczywiste, a nie urojone, bezpośrednie, tj. musi zagrażać dobru bezpośrednio w czasie działania, nie może być dopiero przewidywalne lub należeć do przeszłości"5, dodając: "artykuł 26 kodeksu karnego wyłącza odpowiedzialność karną w wypadkach działania w stanie wyższej konieczności"6.

Dobra znajomość procedur ratowniczych i nieustanne ćwiczenia mają wpływ na jakość i szybkość działań z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy. Ratownicy znający dobrze procedury ratownicze będą również działać spokojnie i zdecydowanie. Taki sposób postępowania wpływa na dobre samopoczucie poszkodowanego i jest ważnym elementem wsparcia psychicznego. Ratownik podczas swoich działań powinien być zdecydowany, spokojny i czujny. Należy pamiętać, że jest on obserwowany zarówno przez poszkodowanego oraz współpracowników (jego spokój i opanowanie udzielą się też innym), jak również przez coraz bardziej świadome społeczeństwo (nie powinien dać im powodów do negatywnych komentarzy).
Z poszkodowanym przytomnym należy w miarę możliwości starać się nawiązać i utrzymać kontakt wzrokowy, mówić spokojnie oraz w sposób dla niego zrozumiały. Podczas prowadzonych działań ratownik powinien zebrać wywiad ratowniczy od poszkodowanego i/lub świadków zdarzenia. Wywiad ten powinien zawierać następujące informacje:
S – symptomy (dolegliwości, objawy)
A – alergie
M– medykamenty (lekarstwa stosowane przez poszkodowanego)
P – przebyte choroby
L – lunch (ostatni posiłek przed zdarzeniem)
E – ewentualnie, co się stało (co doprowadziło do wystąpienia dolegliwości).

Ratownik powinien informować poszkodowanego o podejmowanych działaniach, lecz w miarę możliwości należy unikać udzielania informacji, które mogą mu zaszkodzić (nie powinno się jednak poszkodowanego okłamywać). Obecność ratownika daje poszkodowanemu poczucie bezpieczeństwa i jest istotnym elementem wsparcia psychicznego. Ratownik nie powinien zostawiać poszkodowanego samego. Jeżeli będzie go musiał zostawić z uzasadnionych powodów, to powinien wykorzystać do pomocy osoby, które są obecne na miejscu zdarzenia. Należy podkreślić, że jakość udzielanego wsparcia psychicznego jest bardzo ważnym elementem udzielania pomocy poszkodowanemu i ma wpływ na jakość życia, dlatego wsparcie to powinno być realizowane cały czas w trakcie działań ratowniczych.

Pamiętaj! zgodnie z Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo- -gaśniczego (Dz.U.11.46.239):
§ 35. 1. Ratownik podmiotu KSRG, który udzielił kwalifikowanej pierwszej pomocy podczas zdarzeń pojedynczych lub mnogich, wypełnia na miejscu zdarzenia kartę udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy, której wzór stanowi załącznik nr 4 do rozporządzenia, z zastrzeżeniem ust. 3.
2. Karta udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy jest przekazywana, wraz z osobą poszkodowaną, zespołowi ratownictwa medycznego albo osobie wykonującej zawód medyczny w zakładzie opieki zdrowotnej oraz za pośrednictwem kierującego do stanowiska kierowania komendanta Państwowej Straży Pożarnej.
3. Ratownik podmiotu KSRG może nie wypełniać karty udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy na miejscu zdarzenia, jeśli wykonywane działania ratownicze uniemożliwiają wypełnienie jej na miejscu zdarzenia; w takim przypadku ratownik podmiotu KSRG udzielający kwalifikowanej pierwszej pomocy wypełnia kartę udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy po zakończeniu działań ratowniczych i przekazuje za pośrednictwem kierującego do stanowiska kierowania komendanta Państwowej Straży Pożarnej, w celu przekazania właściwemu dysponentowi jednostki systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne.
W informacji ze zdarzenia oraz w jej danych opisowych powinny zostać wpisane wszystkie czynności i sprzęt, jakim posługiwali się ratownicy wykonujący medyczne czynności.

3 Kwalifikowana pierwsza pomoc – czynności podejmowane wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego przez ratownika.
4 Wykonanie dostępu – stworzenie możliwości oceny stanu poszkodowanego i możliwości jego przemieszczenia.
5 J.J. Skoczylas, Prawo Ratownicze, LexisNexis, Warszawa 2007 r., s. 236.
6 Ibidem, s. 237.

Powrót